Czym jest obrzęk limfatyczny?
Obrzękiem limfatycznym nazywamy przewlekłe schorzenie wynikające z obrzęku tkanek wywołanego zastojem płynu pozakomórkowego, nazywanego chłonką lub potocznie limfą. Najczęściej występuje na kończynach dolnych lub górnych.
W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 (ang. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) obrzęk limfatyczny oznaczony jest kodem I-89.0 (Obrzęk chłonny niesklasyfikowany gdzie indziej), zaś obrzęk występujący po operacji mastektomii oznaczono jako I-97.2 (Zespół obrzęku chłonnego po usunięciu piersi).
Jak objawia się obrzęk limfatyczny?
We wczesnych etapach obrzęk objawia się
- uczuciem ciężkości w kończynie,
- napięciem skóry,
- jest on miękki w dotyku,
a z charakterystycznych objawów wyróżnia się obrzęk pittingowy, inaczej jako objaw ciastowaty, polegający na tym, że po przyciśnięciu palcem w obszarze obrzęku odkształca się skóra i dopiero po chwili wraca do poprzedniej formy.
Towarzyszy mu także wrażenie, że kończyna męczy się szybciej, w porównaniu do niezajętej obrzękiem ręki. W tym czasie biżuteria lub rękawy stają się ciaśniejsze, jest to już znak ostrzegawczy, który łatwo zbagatelizować.
W etapie zaawansowanego stadium obrzęk zmienia się w mniej elastyczną, twardą i pogrubioną formę. Niekiedy pojawiają się fałdy skórne przez utrzymujący się stan obrzęku.
Obrzęk limfatyczny, a mastektomia
Obrzęk towarzyszący po zabiegu mastektomii powoduje zmiany na kończynie górnej, od strony operowanej. Obejmuje najczęściej ramię oraz boczną część klatki piersiowej, lokalizuje się również na przedramieniu, a nawet dłoni i palcach.
Podczas operacji dochodzi do usunięcia węzłów chłonnych pachowych, w efekcie płyn, który powinien być przez nie odprowadzany, zaczyna stopniowo gromadzić się w tkankach kończyny górnej. Proces zostaje zaburzony w odpływie chłonki. Dodatkowo stosowana radioterapia może zwiększać ryzyko obrzęku, ponieważ dochodzi do uszkodzenia naczyń limfatycznych.
Warto podkreślić, że obrzęk limfatyczny nie występuje zawsze. Ryzyko jego rozwoju jest jednak realne, nawet przez wiele lat po zakończeniu leczenia onkologicznego, dlatego tak istotna jest obserwacja oraz profilaktyka!
Dlaczego warto udać się do fizjoterapeuty z obrzękiem limfatycznym?
Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w postępowaniu z obrzękiem limfatycznym, również w delikatnym obszarze jakim jest stan po zabieg mastektomii. Celem jest usprawnienie odpływu limfy, co przyczyni się do zmniejszenia obrzęków oraz poprawy funkcji kończyny górnej.
Warto zgłosić się już przy pojawieniu się pierwszych objawów, wczesna interwencja pozwala ograniczyć rozwój zmian!
W terapii fizjoterapeutycznej stosuje się manualny drenaż limfatyczny oraz masaż limfatyczny, które pomagają pobudzić organizm do pracy, skupiając się na układzie limfatycznym. Masaż oraz drenaż wykonywane są na czystej, suchej skórze lub z użyciem delikatnego preparatu nawilżającego, mając na uwadze informacje, że masaż nie powinien boleć ani powodować zaczerwienienia skóry.
A jak przebiega masaż limfatyczny?
Są to spokojne, okrężne, powolne i rytmiczne ruchy, z delikatnym naciskiem – porównywalne do przesuwania skóry, wykonywane przez fizjoterapeutę na ciele pacjentki, towarzyszą temu powolne krążenia kończyną. Każdy ruch wykonuje się kilka razy, zgodnie z kierunkiem odpływu limfy – od obszarów bliższych tułowia w stronę końca kończyny.
Ważną częścią terapii są również ćwiczenia wspierające krążenie – indywidualne dostosowane do pacjenta, a także stosowanie kompresjoterapii, czyli specjalnych rękawów uciskowych na obrzęki. Możliwe jest również używanie kinesiotapingu przeciwobrzękowego.
Cała wizyta odbywa się w atmosferze ostrożności i empatii – fizjoterapeuta dostosowuje tempo i techniki do wrażliwości miejsca po mastektomii, tak aby leczenie było bezpieczne, delikatne i skuteczne.
Jak wykonywać automasaż limfatyczny po mastektomii?
Tempo powolne i spokojne. Zaczynamy od przegłaskania całej kończyny, startując od palców dłoni, a kończąc na tułowiu – jak smarowanie się ulubionym balsamem.
Przechodząc dalej, wykonujemy już to odwrotnie – od obszaru pachy i górnej części klatki piersiowej po stronie operowanej, ku dłoni.
Delikatnie masujemy ramię lekkimi, okrężnymi ruchami lub delikatnym ugniataniem, starając się pobudzić przepływ chłonki w stronę węzłów chłonnych.
Następnie przechodzimy do przedramienia i dłoni. Ruchy powinny być powolne, rytmiczne i delikatnie napinające skórę, ale bez wywoływania bólu czy nadmiernego ucisku.
Podczas automasażu warto także delikatnie poruszać ramieniem, wykonywać krążenia lub unoszenia ręki, co dodatkowo wspomaga przepływ.
Automasaż można wykonywać codziennie, rano lub wieczorem, przez kilka minut w zupełności wystarczy.
Kiedy warto wstrzymać się z masażem limfatycznym?
Masaż limfatyczny i drenaż są delikatnymi zabiegami, dlatego w niektórych sytuacjach mogą być niewskazane.
Jeśli występują objawy gorączki lub infekcji, organizm jest osłabiony, a pobudzanie krążenia limfy może nasilić stan zapalny.
Nie należy wykonywać masażu na skórze zaczerwienionej, z podwyższoną temperaturą, a zwłaszcza bolesnej czy tkliwej. Miejsca z niezaleczonymi ranami pooperacyjnymi, otarcia czy inne uszkodzenia skóry również należą do przeciwwskazań masażu.
Sygnałem alarmującym jest także nagły, szybko nasilający się obrzęk lub gwałtowny wzrost dolegliwości.
W takich przypadkach zawsze należy się skonsultować z fizjoterapeutą lub lekarzem, aby terapia przebiegała bezpiecznie i skutecznie.
Rekonstrukcja piersi po mastektomii, co warto wiedzieć?
Protezy piersi nie tylko pełnią funkcję estetyczną, lecz także mają znaczenie na równowagę i postawę ciała. Regulują obciążenia na obręczy barkowej, co wpływa pozytywnie u osób z obrzękiem limfatycznym po zabiegu.
Występuje wiele dostępnych modeli protez piersi na rynku, rozróżnia się je przede wszystkim na:
- protezy tymczasowe – lekkie, stosowane krótko po operacji
- protezy silikonowe – najbardziej zbliżone wagą do naturalnej piersi
- protezy lekkie / ultralekkie – często polecane kobietom z obrzękiem limfatycznym lub do noszenia na co dzień.
Dlaczego dobór protezy piersi ma znaczenie przy obrzęku limfatycznym?
Źle dobrana proteza piersi może ograniczać swobodny przepływ limfy oraz powodować ból i napięcia szyi czy pleców.
Dodatkowo dyskomfort w postaci ucisku w okolicach pachy czy klatki piersiowej może zwiększać napięcie mięśniowe i ograniczać ruchomość ramienia.
Wszystkie te czynniki mogą utrudniać prawidłowy odpływ limfy, co sprzyja nasileniu obrzęku lub jego progresji.
W skrócie, właściwie dobrana proteza:
- pomaga utrzymać symetrię postawy ciała,
- zmniejsza przeciążenia mięśniowe,
- poprawia komfort codziennego funkcjonowania,
- może wspierać efekty fizjoterapii i leczenia obrzęku.
Czy konsultacja fizjoterapeutyczna jest ważna przy doborze protezy piersi?
Konsultacja z fizjoterapeutą jest szczególnie ważna dla kobiet, u których obrzęk już występuje lub istnieje zwiększone ryzyko jego rozwoju.
Podczas wizyty fizjoterapeuta zwraca uwagę na postawę ciała, zakres ruchu kończyny górnej oraz sposób poruszania się. Na tej podstawie może zasugerować wybór lżejszej protezy, innego jej kształtu lub zmianę rodzaju bielizny. Właściwie dobrana proteza zmniejsza ucisk i przeciążenia, pozwalając pacjentce poruszać się swobodnie i bez dolegliwości bólowych.
Proteza, bielizna i terapia, jeden system?
Proteza piersi, odpowiednio dobrana bielizna oraz fizjoterapia powinny być traktowane jako jeden, wzajemnie uzupełniający się system. Każdy z tych elementów wpływa na postawę ciała, napięcie mięśniowe i przepływ limfy.
Nawet najlepiej dopasowana proteza nie spełni swojej roli, jeśli biustonosz będzie powodował ucisk w okolicy pachy lub barku, a brak fizjoterapii doprowadzi do ograniczenia ruchomości ramienia. Z kolei sama terapia może być mniej skuteczna, jeśli proteza i bielizna nie są dostosowane do aktualnego stanu zdrowia pacjentki.
Dlatego tak ważne jest kompleksowe podejście, które uwzględnia zarówno rehabilitację, jak i codzienne potrzeby. Taka współpraca sprzyja zmniejszeniu dolegliwości, poprawie funkcjonowania, lepszej kontroli obrzęku limfatycznego, a przede wszystkim lepszym samopoczuciem.
Profilaktyka obrzęku limfatycznego w codziennym życiu
Profilaktyka obrzęku limfatycznego opiera się na prostych, ale regularnie stosowanych działaniach. Istotną rolę odgrywa codzienny, umiarkowany ruch, który wspiera pracę układu limfatycznego.Równie ważna jest właściwa pielęgnacja skóry, zapobieganie urazom i infekcjom oraz unikanie przeciążeń kończyny po stronie operowanej.
Kluczowa pozostaje także uważna obserwacja ręki i szybka reakcja na pierwsze niepokojące objawy.
Rola leczenia farmakologicznego w obrzęku limfatycznym
W leczeniu obrzęku limfatycznego, również po mastektomii, nie ma jednego leku, który usuwa przyczynę problemu. Farmakoterapia ma charakter wspomagający i może być stosowana jedynie po konsultacji z lekarzem.
Leki moczopędne nie są zalecane, ponieważ nie usuwają limfy z tkanek.
Zazwyczaj zaleca się preparaty poprawiające krążenie żylne lub leki przeciwzapalne, jednak podstawą leczenia pozostaje fizjoterapia, drenaż limfatyczny oraz odpowiednia kompresjoterapia.
Czy stosowanie maści i żeli może pomóc w obrzęku limfatycznym po mastektomii?
Maści i żele nie leczą obrzęku limfatycznego, ale mogą łagodzić uczucie napięcia skóry i poprawiać jej kondycję.
Najczęściej stosuje się preparaty nawilżające, regenerujące lub zawierające substancje poprawiające mikrokrążenie. Stosowanie preparatów zaleca się wyłącznie na nieuszkodzoną skórę.
Przykładem są maści z kasztanowcem i trokserutyną, które łagodzą ból i obrzęki oraz działają przeciwzapalnie. Zaś maści z arniką polecane są przy obrzękach, siniakach i wybroczynach, są regenerujące dla tkanek.
Należy pamiętać, że są one jedynie uzupełnieniem terapii i nie zastępują drenażu limfatycznego ani ćwiczeń.
Podsumowanie
Obrzęk limfatyczny po mastektomii nie jest wyrokiem. Odpowiednio prowadzona, wczesna fizjoterapia daje realne możliwości kontrolowania objawów i poprawy jakości życia. Im szybciej zostaną podjęte działania, tym lepsze i trwalsze efekty można osiągnąć.
Masz pytania dotyczące drenażu lub chcesz sprawdzić jego efekty na własnej skórze?
Jeśli czujesz, że Twoje ciało potrzebuje wsparcia w regeneracji, napisz do nas po więcej informacji lub od razu zarezerwuj termin profesjonalnego masażu. Zapraszamy na konsultację do naszego gabinetu, razem zadbamy o Twoje zdrowie!
Bibliografia:
1. D.Tomson, C.Schuchhardt – Drenaż limfatyczny
2. J.LaMatia, A.DiMenna – Obrzęk limfatyczny naturalne leczenie
3. M.Woźniewski, J.Kornafel – Rehabilitacja w onkologii.
4. M. Földi, R. Strößenreuther – Podstawy manualnego drenażu limfatycznego
