KOLANA · DOLEGLIWOŚĆ
Chondromalacja rzepki, poznaj przyczyny, objawy i skuteczne leczenie rozmiękania chrząstki kolana. Rehabilitacja i fizjoterapia w FizjoInTouch Rokietnica.
Ból kolan jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się do specjalisty. Szukając jego przyczyny, można natknąć się na określenie „chondromalacja rzepki”. Czym dokładnie jest to schorzenie, kogo dotyczy i jak się objawia?
Chondromalacja rzepki to schorzenie chrząstki stawowej stawu rzepkowo-udowego. Dochodzi w nim do rozmiękania i stopniowego rozpadania się tkanki chrzęstnej pokrywającej rzepkę. Rolą chrząstki jest zapewnienie prawidłowego, bezpiecznego ruchu kości względem siebie: zmniejsza tarcie, stanowi barierę ochronną dla kości, amortyzuje obciążenia i równomiernie rozkłada działające siły. Wskutek rozmiękania chrząstka stopniowo traci te właściwości.
Szacuje się, że chondromalacja rzepki występuje u około 36% populacji ogólnej, a u osób w wieku 30 do 40 lat nawet u połowy. Schorzenie dotyka najczęściej młodych kobiet, ze względu na szerszą miednicę i większą tendencję do koślawości kolan, a także osoby aktywne fizycznie, np. biegaczy oraz osoby uprawiające siatkówkę, piłkę nożną czy podnoszenie ciężarów.
Co ciekawe, zdrowa chrząstka stawowa jest wyjątkowo śliska, jej tarcie odpowiada zaledwie około 20% tarcia lodu o lód.
Warto też wiedzieć, że sama chrząstka jest nieunerwiona i pozbawiona naczyń krwionośnych, dlatego nie boli. Chondromalacja często współwystępuje z bólem przedniego przedziału kolana, ale zwykle nie jest jego bezpośrednią przyczyną, dolegliwości mogą wynikać z odsłonięcia kości przy dużym ubytku lub z przeciążenia innych struktur stawu. Z tego powodu badania obrazowe potrafią wykazać uszkodzenia chrząstki nawet u osób, które nie odczuwają żadnych dolegliwości.
Przyczyn chondromalacji może być wiele i często nakładają się one na siebie. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
Aby określić stopień zaawansowania zmian w chrząstce, w praktyce klinicznej stosuje się skalę Outerbridge:
Podstawą leczenia chondromalacji rzepki jest postępowanie zachowawcze oparte na rozsądnym zarządzaniu obciążeniami oraz poprawie współpracy kolana, biodra i stopy. Rehabilitację zwykle dzieli się na trzy etapy, które stopniowo przygotowują staw do coraz większych obciążeń:
| Faza | Cel | Stosowane metody |
|---|---|---|
| Faza ostra | Zmniejszenie bólu, stanu zapalnego i napięcia mięśniowego | Zimne okłady, rozciąganie, aktywacja mięśni |
| Faza odbudowy | Wzmocnienie osłabionych mięśni, poprawa zakresu ruchu i kontroli nerwowo-mięśniowej | Ćwiczenia siłowe, rozciąganie |
| Faza powrotu do aktywności | Przygotowanie tkanek na wysokie obciążenia | Ćwiczenia siłowe z dużym obciążeniem i w pełnym zakresie ruchu |
Najskuteczniejszą metodą zmniejszania bólu są odpowiednio dobrane ćwiczenia, jednak nie odbudują one powstałych ubytków chrząstki, tkanka ta ma niewielkie zdolności regeneracyjne. Trwają badania nad nowymi metodami, m.in. nad zastosowaniem komórek macierzystych, ale potrzeba jeszcze więcej dowodów na ich skuteczność.
Uzupełniająco, w ramach leczenia zachowawczego, stosuje się iniekcje dostawowe: kwas hialuronowy oraz osocze bogatopłytkowe (PRP). Działają one przeciwbólowo, zmniejszają stan zapalny i poprawiają smarowanie stawu. Leczenie operacyjne rozważa się natomiast przy dużych zmianach kostnych, niestabilności rzepki lub rozległych ubytkach chrząstki, a także wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów.
Chondromalacja rzepki to rozmiękanie, pękanie i stopniowe uszkadzanie chrząstki wyściełającej rzepkę. Schorzenie najczęściej dotyczy kobiet oraz młodych, aktywnych osób. Do jego rozwoju przyczyniają się m.in. uwarunkowania anatomiczne, przeciążenia, nieprawidłowy tor ruchu rzepki, osłabienie mięśni, otyłość oraz urazy. Najczęstsze objawy to ból (przy schodzeniu ze schodów, kucaniu i długim siedzeniu) oraz trzeszczenia i przeskakiwanie w stawie. Do oceny stopnia zaawansowania zmian służy skala Outerbridge. Podstawą leczenia jest postępowanie zachowawcze z ćwiczeniami poprawiającymi funkcję kolana i biodra, w razie potrzeby wspomagane iniekcjami, a w cięższych przypadkach, leczeniem operacyjnym.
Charakterystyczne cechy i objawy tej dolegliwości:
Diagnostyka, która pomoże potwierdzić rozpoznanie i dobrać właściwe leczenie:
Specjalista zbiera informacje o dolegliwościach i wykonuje testy oceniające ustawienie oraz tor ruchu rzepki, siłę mięśni i źródło bólu.
Daje najdokładniejszy obraz chrząstki stawowej i pozwala ocenić stopień jej uszkodzenia.
Uwidacznia zmiany zwyrodnieniowe oraz ustawienie rzepki w stawie rzepkowo-udowym.
Fizjoterapia adresuje przyczynę bólu, nie tylko objawy. Większość pacjentów odczuwa ulgę już po pierwszej wizycie.
Rola fizjoterapeuty w chondromalacji rzepki polega przede wszystkim na dobraniu ćwiczeń i obciążeń, które nie wywołują bólu, a jednocześnie stopniowo wzmacniają staw. Specjalista tak planuje progresję trudności, aby tkanki miały czas się zaadaptować, i czuwa nad prawidłową techniką wykonywania ćwiczeń.
W FizjoInTouch patrzymy na cały łańcuch kończyny dolnej, kolano, biodro i stopę, ponieważ to ich wzajemna współpraca decyduje o równomiernym rozłożeniu obciążeń na rzepkę. Indywidualnie prowadzona rehabilitacja pozwala zmniejszyć dolegliwości i bezpiecznie wrócić do codziennej oraz sportowej aktywności.
Konkretne sytuacje i co w nich zrobić:
Fizjo In Touch
