Drętwienie
i mrowienie dłoni: skąd się bierze i kiedy się martwić

Jest środek nocy. Budzisz się, bo lewa dłoń jest jak nie Twoja: zdrętwiała, mrowi, jakby ktoś przepuszczał przez palce słaby prąd. Strząsasz ją i czucie powoli wraca. A razem z nim pierwsza myśl: lewa ręka, czyli serce?

Ten lęk znamy z gabinetu bardzo dobrze. Gdy drętwieje lewa ręka, większość osób myśli najpierw o zawale, choć nerwy po obu stronach ciała uciskają się dokładnie tak samo. Zaczniemy więc od serca, a potem dostaniesz mapę, z której wyczytasz, skąd Twoje mrowienie naprawdę pochodzi.

Z tego artykułu dowiesz się: jak odróżnić drętwienie ręki od objawów sercowych, który palec wskazuje na który nerw, skąd się bierze mrowienie dłoni i jak je skutecznie leczyć.

Drętwienie lewej ręki a serce

Najpierw mechanizm, bo on najlepiej rozbraja strach. Serce nie unerwia ręki. Sygnały bólowe z serca i z lewego ramienia wchodzą jednak do rdzenia kręgowego w tych samych segmentach, a mózg, odbierając alarm, potrafi pomylić adres nadawcy. To zjawisko nazywa się bólem rzutowanym i właśnie dlatego zawał może promieniować do lewego barku czy ramienia.

Tyle że zawał prawie nigdy nie wygląda jak samotne drętwienie palców. Jego główny objaw to ból, ucisk albo pieczenie w klatce piersiowej, często z dusznością i zimnym potem. Dolegliwości narastają przy wysiłku i nie zmieniają się, gdy poruszysz ręką albo inaczej ją ułożysz. Promieniowanie do ręki bywa wtedy tylko dodatkiem.

Uciśnięty nerw zachowuje się odwrotnie. Drętwienie palców lewej ręki zależy od pozycji ręki, głowy lub łokcia, nawraca nocą i ustępuje po strząśnięciu dłoni. Serce nie wie, jak trzymasz nadgarstek. Jeśli zmiana ułożenia ręki zmienia objawy, źródło jest mechaniczne.

Uwaga: dwie sytuacje wymagają natychmiastowej reakcji. Pierwsza to drętwienie lewej ręki z bólem lub uciskiem w klatce piersiowej, dusznością i zimnym potem. Druga to nagłe drętwienie połowy ciała z opadniętym kącikiem ust, bełkotliwą mową lub niedowładem, bo tak może wyglądać udar. W obu przypadkach nie obserwujesz i nie czekasz, dzwonisz pod 112.

Który palec drętwieje? Mapa nerwów dłoni

Dłoń unerwiają trzy nerwy: pośrodkowy, łokciowy i promieniowy. Każdy ma swój rejon, dlatego wzór drętwienia działa jak mapa.

Jeśli mrowi Cię kciuk, palec wskazujący i środkowy, najczęstszym winowajcą jest nerw pośrodkowy uciskany w kanale nadgarstka. Cieśni nadgarstka poświęciliśmy osobny artykuł, dlatego tutaj tylko ją sygnalizujemy.

Drętwienie palca małego i serdecznego to domena nerwu łokciowego. Najłatwiej podrażnić go w rowku za nadkłykciem przyśrodkowym (wystającą kostką po wewnętrznej stronie łokcia), czyli tam, gdzie „kopie” po uderzeniu. Sprzyja temu łokieć godzinami oparty o blat albo zgięty przy telefonie trzymanym przy uchu. Drugie ciasne miejsce to kanał Guyona w nadgarstku, dobrze znany rowerzystom, którzy całym ciężarem opierają dłonie o kierownicę.

Gdy drętwieje cała ręka albo objawy schodzą od szyi przez bark aż do palców i zmieniają się przy ruchach głowy, trop prowadzi do korzeni nerwowych w odcinku szyjnym (miejsc, w których nerwy wychodzą spomiędzy kręgów). A jeśli mrowią obie dłonie symetrycznie, jakbyś miał na rękach rękawiczki, myślimy o polineuropatii, czyli uszkodzeniu wielu drobnych nerwów naraz, najczęściej przez cukrzycę, niedobór witaminy B12 albo alkohol.

Jest jeszcze najprostszy scenariusz: przespana noc na własnym ramieniu. Ucisk pozycyjny wyłącza nerw na chwilę, czucie wraca w minuty, najwyżej godziny, i nie zostawia śladu. Tym nie musisz się martwić, o ile nie powtarza się każdej nocy.

Skąd się bierze drętwienie i mrowienie dłoni

Nerw to żywa tkanka z własnym ukrwieniem. Drętwieje wtedy, gdy coś odcina mu dopływ krwi albo mechanicznie go dociska, najczęściej w jednym z ciasnych tuneli, przez które biegnie z szyi do palców. Dlatego zamiast wyliczać czynniki ryzyka, pokażemy Ci, jak one fizycznie działają na nerw.

Tło hormonalne. Ciąża, okres około- i pomenopauzalny oraz niedoczynność tarczycy mają wspólny mianownik: organizm zatrzymuje więcej wody w tkankach. W ciasnym kanale nadgarstka czy rowku łokciowym nawet niewielki obrzęk podnosi ciśnienie i dociska nerw do ścian tunelu. Stąd tyle kobiet z mrowieniem dłoni w ciąży i w okolicach menopauzy.

Noc. We śnie nadgarstek często układa się w mocnym zgięciu, a to wyraźnie podnosi ciśnienie w kanale nadgarstka. Dodaj do tego ramię wciśnięte pod poduszkę i masz gotowy przepis na drętwienie nad ranem. Dlatego objawy z uciskanych nerwów tak często budzą w nocy, a w dzień, gdy ręka zmienia pozycje, siedzą cicho.

Praca statyczna i pozycja obręczy barkowej. Gdy godzinami siedzisz z głową wysuniętą do przodu i opadniętymi barkami, mięśnie szyi i obręczy pracują w ciągłym napięciu, robią się grubsze i sztywniejsze. A właśnie między nimi przeciska się z szyi do ręki cała wiązka nerwowo-naczyniowa: splot ramienny (sieć nerwów zaopatrujących rękę) oraz tętnica i żyła podobojczykowa. Po drodze ma trzy ciasne przejścia: między mięśniami pochyłymi szyi, między obojczykiem a pierwszym żebrem i pod mięśniem piersiowym mniejszym.

Zwężenie tych przejść ma swoją nazwę: zespół górnego otworu klatki piersiowej. Ustawienie obręczy potrafi wtedy dociskać oprócz nerwów także naczynia krwionośne, a gorzej ukrwiona ręka i gorzej odżywione nerwy reagują drętwieniem, uczuciem ciężkości i szybkim męczeniem się dłoni. Objawy typowo nasilają się przy pracy z rękami nad głową, na przykład przy wieszaniu firanek czy suszeniu włosów. Mrowienie w rękach może więc pochodzić z okolicy obojczyka, choć sam nadgarstek jest zdrowy.

Choroby ogólne. Cukrzyca uszkadza drobne naczynia, które odżywiają nerwy, więc niedożywione włókna zaczynają przewodzić gorzej w obu rękach naraz. Podobnie działa długotrwały niedobór witaminy B12, potrzebnej do budowy osłonek włókien nerwowych, oraz alkohol, który jest dla nerwów wprost toksyczny. Z tego powodu symetryczne mrowienie obu dłoni kierujemy najpierw do lekarza, a nie na kozetkę.

Jak leczymy drętwienie rąk

Zanim cokolwiek zaczniesz leczyć, trzeba ustalić, gdzie nerw jest uciskany. To kluczowy krok, bo nerw można podrażnić na całej drodze od szyi do palców, a leczenie nadgarstka nie pomoże, gdy problem siedzi w szyi. W FizjoInTouch tę drogę sprawdzamy punkt po punkcie.

Podstawą leczenia jest fizjoterapia. Sedno to przywrócenie nerwowi swobodnego ślizgu, bo nerw nie jest sztywnym kablem i podczas ruchu przesuwa się względem otaczających tkanek, oraz poprawa środowiska, w którym pracuje. Prowadzimy ją w dwóch etapach. Najpierw terapia manualna, czyli praca na kozetce w różnych formach, która rozluźnia tkanki wokół nerwu i przywraca mu ruchomość. Potem terapia ruchem, w której ciało uczy się utrzymać ten efekt w codziennej funkcji, bo bez tego objawy lubią wracać.

Orteza bywa pomocna, ale w konkretnym wskazaniu, na przykład na noc, gdy drętwienie regularnie Cię wybudza. Trzyma wtedy nadgarstek prosto i odciąża nerw podczas snu. Nie jest pierwszym wyborem i nie zastępuje pracy nad przyczyną.

Iniekcję sterydową (zastrzyk przeciwzapalny w okolicę nerwu) rozważa się dopiero wtedy, gdy ból długo utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie, a fizjoterapia nie przynosi zamierzonych efektów. Zastrzyk potrafi wyciszyć stan zapalny i otworzyć okno na dalszą pracę, dlatego po nim i tak wraca się do fizjoterapii.

I jeszcze popularny mit: witaminy z grupy B „na nerwy”. Mają sens wyłącznie wtedy, gdy badanie krwi potwierdzi niedobór. Przyjmowane w ciemno nie zdejmą ucisku z nerwu, za to potrafią odsunąć właściwe leczenie o miesiące.

Co możesz zrobić sam

Kilka prostych rzeczy realnie pomaga, pod jednym warunkiem: pracujesz delikatnie. Lekkie mrowienie podczas ćwiczenia, które mija po chwili, jest w porządku. Silne drętwienie znaczy, że robisz za dużo.

• Ślizg nerwu pośrodkowego. Wyciągnij rękę w bok na wysokości barku, dłonią do przodu. Powoli prostuj palce i odchylaj nadgarstek, jednocześnie pochylając głowę w stronę ćwiczącej ręki, potem wróć i pochyl głowę w przeciwną stronę. Ruch płynny, jak przeciąganie nitki, 8 do 10 powtórzeń.
• Rozluźnienie szyi i obręczy barkowej. Co godzinę pracy wstań, zrób kilka powolnych krążeń barków w tył i delikatnie pochyl głowę w bok, ucho w stronę barku, przytrzymaj 20 sekund na stronę. Chodzi o przerwanie ciągłego napięcia, a nie o mocne rozciąganie.
• Higiena pozycji nocnej. Nie śpij na ręce ani z dłonią wciśniętą pod poduszkę i staraj się utrzymywać nadgarstek prosto. Poduszkę dobierz tak, żeby szyja leżała w przedłużeniu kręgosłupa. Małe rzeczy, a często to one decydują, czy nerw przetrwa noc w spokoju.

Podsumowanie

Drętwienie i mrowienie dłoni najczęściej oznacza ucisk nerwu gdzieś na drodze z szyi do palców, a nie chorobę serca. Wzór objawów jest mapą: konkretne palce wskazują konkretny nerw, a zależność od pozycji odróżnia problem mechaniczny od sercowego. Czerwone flagi już znasz. W każdej innej sytuacji masz czas, żeby spokojnie znaleźć miejsce ucisku i zdjąć je fizjoterapią. Im wcześniej to zrobisz, tym szybciej noce przestaną kończyć się strząsaniem ręki.