Cieśń
nadgarstka: objawy, leczenie i ćwiczenia

Czy to dotyczy Ciebie?

Budzisz się w nocy z drętwiejącą dłonią i potrząsasz nią, żeby palce wróciły do życia? Czujesz mrowienie kciuka, palca wskazującego i środkowego, a chwyt jakby słabł, klucz albo kubek potrafi wyślizgnąć się z ręki?

To klasyczne objawy zespołu cieśni nadgarstka, najczęstszej neuropatii uciskowej kończyny górnej. Dobra wiadomość jest taka, że wcześnie wykryta cieśń dobrze odpowiada na leczenie zachowawcze i u większości osób nie kończy się operacją.

Z tego artykułu dowiesz się: czym jest cieśń nadgarstka i dlaczego boli, skąd się bierze i czemu częściej dotyczy kobiet, jak ją rozpoznać i leczyć zachowawczo oraz kiedy rozważa się zabieg.

Czym jest zespół cieśni nadgarstka?

Kanał nadgarstka to wąski tunel u podstawy dłoni, ograniczony od spodu i boków kośćmi nadgarstka, a od góry mocnym więzadłem poprzecznym. Tym ciasnym przejściem biegną ścięgna zginaczy palców i nerw pośrodkowy, który odpowiada za czucie kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego oraz za pracę części mięśni kciuka.

Cieśń nadgarstka powstaje, gdy w tym tunelu robi się ciasno i nerw pośrodkowy zostaje uciśnięty. Najpierw gorzej przewodzi sygnały, stąd mrowienie i drętwienie. Z czasem, jeśli ucisk się utrzymuje, słabnie czucie i siła, a mięśnie u nasady kciuka mogą zanikać. Dlatego cieśni nie warto bagatelizować, choć w większości przypadków da się ją opanować bez operacji.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Cieśń rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle składa się na nią kilka rzeczy naraz: anatomicznie wąski kanał, przeciążenie powtarzalną pracą rąk i czynniki ogólnoustrojowe, które zwiększają obrzęk w tkankach.

Najwięcej mówi płeć. Kobiety chorują 3 do 4 razy częściej niż mężczyźni, a duża część tej różnicy sprowadza się do gospodarki hormonalnej. Ciąża, okres okołomenopauzalny i menopauza, a także niedoczynność tarczycy sprzyjają zatrzymywaniu wody w organizmie. W ciasnym kanale nadgarstka nawet niewielki obrzęk wystarczy, żeby docisnąć nerw i wywołać objawy. Dlatego u wielu kobiet cieśń pojawia się albo nasila właśnie w ciąży lub w okolicach menopauzy, niezależnie od tego, czym się na co dzień zajmują.

Do pozostałych czynników należą wiek od 40 do 60 lat, cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, otyłość, przebyte złamania i urazy nadgarstka oraz praca obciążająca ręce wibracjami albo długim, powtarzalnym ruchem. Sama praca przy komputerze rzadko jest jedyną przyczyną, ale długo zgięty nadgarstek i brak przerw potrafią ujawnić lub nasilić problem. Ergonomię stanowiska przy pracy biurowej opisujemy osobno.

Jak przebiega cieśń nadgarstka?

Objawy zwykle narastają stopniowo i to daje czas na reakcję.

• Faza wczesna. Mrowienie i drętwienie palców głównie w nocy i nad ranem. Po potrząśnięciu ręką ustępuje. Na tym etapie zmiana nawyków i orteza często wystarczają.
• Faza umiarkowana. Objawy pojawiają się też w dzień, przy prowadzeniu auta, trzymaniu telefonu czy czytaniu. Chwyt słabnie, drobne ruchy stają się mniej precyzyjne.
• Faza zaawansowana. Czucie w palcach jest trwale osłabione, a mięśnie u nasady kciuka, czyli kłąb, spłaszczają się i tracą siłę. To znak, że nerw jest uciskany od dłuższego czasu i potrzebna jest pilna ocena specjalisty.

Uwaga: spłaszczenie mięśni kciuka i stałe drętwienie to sygnały, których nie wolno przeczekiwać. Im dłużej nerw pozostaje uciśnięty, tym wolniej wraca do formy, dlatego z taką sytuacją nie zwlekaj.

Leczenie cieśni nadgarstka

Podstawą leczenia jest fizjoterapia, nie zaopatrzenie ortopedyczne. Wszystko sprowadza się do jednego: przywrócić swobodny ślizg nerwu pośrodkowego i stworzyć dobre warunki w okolicy ścięgien zginaczy nadgarstka, żeby nerw przestał być drażniony. Orteza czy iniekcja to dodatki na trudniejszy moment, nie zastępują pracy nad funkcją ręki.

W FizjoInTouch fizjoterapię prowadzimy w dwóch etapach. Najpierw terapia manualna, czyli praca na kozetce w różnych formach, która rozluźnia tkanki, poprawia ruchomość i przywraca ślizg nerwu oraz ścięgien. Potem terapia ruchem, w której w tych dobrych warunkach ciało uczy się pracować w swojej funkcji i utrzymać efekt na dłużej.

Orteza ma rolę pomocniczą. Sięgamy po nią tylko wtedy, gdy drętwienie wybudza Cię w nocy, i nosisz ją wówczas jedynie na noc, żeby utrzymać nadgarstek w pozycji neutralnej i odciążyć nerw podczas snu. To wsparcie na trudny czas, nie samodzielne rozwiązanie i nie zamiennik fizjoterapii.

Iniekcję sterydową rozważa się dopiero wtedy, gdy ból utrzymuje się długo na wysokim poziomie, w okolicach 10 na 10, a fizjoterapia nie przynosi zamierzonych efektów. Zastrzyk potrafi zbić stan zapalny i otworzyć okno na dalszą pracę, dlatego po nim i tak wracamy do fizjoterapii. W cieśni związanej z ciążą bywa pomocny, żeby przeczekać do porodu, po którym objawy często ustępują.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Operację rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga, objawy są nasilone albo badania pokazują zaawansowany ucisk nerwu i zanik mięśni. Zabieg polega na przecięciu więzadła poprzecznego, co odbarcza nerw pośrodkowy. Wykonuje się go metodą otwartą lub endoskopową. To skuteczna procedura, ale traktujemy ją jako krok po wyczerpaniu metod zachowawczych, a nie pierwszy wybór. Po operacji i tak potrzebna jest rehabilitacja, żeby odzyskać pełną sprawność dłoni.

Ćwiczenia na cieśń nadgarstka

Ćwiczenia mają przywrócić swobodny ruch nerwu i ścięgien w kanale oraz odciążyć przedramię. Wykonuj je spokojnie. Lekki dyskomfort do 4 na 10 w skali bólu jest dopuszczalny, ostry ból oznacza, że trzeba odpuścić. Najlepiej kilka krótkich serii w ciągu dnia.

Mity i fakty

Podsumowanie

Zespół cieśni nadgarstka to ucisk nerwu pośrodkowego, który najczęściej narasta powoli i dobrze reaguje na wczesne leczenie. Fizjoterapia z ćwiczeniami ślizgowymi i modyfikacją obciążeń, a w razie potrzeby orteza na noc, potrafi cofnąć wczesne objawy bez operacji. Jeśli jednak drętwienie budzi Cię w nocy, chwyt słabnie, a mięśnie kciuka tracą objętość, nie czekaj. Ustal źródło problemu ze specjalistą. Im wcześniej zdejmiesz ucisk z nerwu, tym pełniej wróci czucie i siła dłoni.